Herman Willem Daendels (1762-1818)
Herman Willem Daendels leefde in een bijzonder ingewikkelde periode van de vaderlandse geschiedenis. Zo onbekend als hij nu is, zo bekend en omstreden was hij aan het eind van de 18de en het begin van de 19de eeuw.
Hij was zoon van de stadssecretaris van Hattem. Hij studeerde rechten te Harderwijk en vestigde zich als advocaat in zijn geboortestad.
Herman Willem, afkomstig uit een regentenfamilie, was één van de voormannen van de Hattemer burgerij, die streefden naar een grotere invloed van de burgers op de benoeming van het stadsbestuur.
Patriotten
In 1785 werd hij op de aanbeveling voor benoeming tot schepen geplaatst. Stadhouder Willem V wenste hem evenwel niet te benoemen. Daendels sloot zich nu openlijk bij de Patriottenpartij aan.
De Patriotten (vaderlandslievenden) verzetten zich tegen Prins Willem V, die zonder inspraak van de bevolking functionarissen in de provinciale en stedelijke besturen benoemde.
Opstand in Hattem
In 1786 leidde de toen 23 jarige Herman Willem Daendels de opstand in Hattem tegen Willem V. De patriottische burgercompagnieën werden gesteund door patriotten uit Overijssel. De Pruisische troepen van de prins joegen hen echter op de vlucht en bezetten Hattem. Daendels en vele andere patriotten weken uit naar Frankrijk.
In 1788 veroordeelde het Hof van Gelderland hem bij verstek, om met het zwaard over het hoofd te worden gestraft en tot levenslange verbanning uit Gelderland;
Het Daendelshuis en het Daendelspoortje in Hattem herinneren aan de beroemde inwoner van deze stad.
Met grote belangstelling volgde hij het verloop der Franse Revolutie en nam zitting in het Bataafs Comité, dat een omwenteling in de Noordelijke Nederlanden voorbereidde.
Toen het gunstige ogenblik scheen te zijn gekomen trad hij in 1792 als bataljonscommandant van het Bataafs Legioen in Franse krijgsdienst. Als zodanig nam hij deel aan de verovering van België onder Dumouriez. Een jaar na diens nederlaag bij Neerwinden, in 1793, volgde Daendels' benoeming tot brigadegeneraal in het Noorderleger onder Pichegru (maart 1794). In deze functie nam hij o.a. deel aan de belegering: van 's-Hertogenbosch en de verovering van de Bommelerwaard.
Franse Revolutie
In December 1794 trokken de legers van Pichegru over de bevroren rivieren de Nederlanden binnen.
De patriotten hadden zich in Frankrijk geformeerd in een Bataafs legioen, dat onder bevel stond van generaal Herman Willem Daendels.
De bevolking bood weinig weerstand en prins Willem V vluchtte per vissersboot naar Engeland. De Patriotten namen de macht over en riepen de Bataafse Republiek uit.
Daendels speelde een prominente rol in de binnenlandse politiek bij het opstellen van de nieuwe grondwet.
Staatsgreep
Daendels volgede met kritische blik de werkzaamheden ter voorbereiding van een constitutie voor de Bataafse Republiek. Toen dit niet naar zijn inzicht verliep, pleegde hij 22 januari 1798 zijn eerste staatsgreep en zette met zijn grenadiers alle Federalisten buiten de Nationale Vergadering.
Op 12 juli d.a.v. greep hij nogmaals in en dwong het op onwettige wijze gekozen Uitvoerend Bewind tot aftreden, wat hem de bijnaam Tweede Brutus bezorgde. In 1798 benoemde het Uitvoerend Bewind der Bataafse Republiek hem tot bevelhebber der Bataafse troepenmacht, die zou deelnemen aan de landing in Ierland, welke expeditie echter niet doorging.
In het volgende jaar stond hij aan het hoofd van een Bataafse divisie onder opperleiding van generaal Brune,, met opdracht een dreigende Engels-Russische inval in Noord-Holland te beletten. Hij kon echter niet voorkomen dat de landing in 1799 gelukte.
Lastercampagne
Hoewel hij zich in de verdere strijd zeer dapper gedroeg en de vijanden bij de overeenkomst van Alkmaar gedwongen werden het land te verlaten, was dit voor Daendels' talrijke tegenstanders en benijders een welkome gelegenheid een campagne tegen hem te beginnen. Men beschuldigde hem zelfs van verraad. Teleurgesteld nam Daendels in 1800 ontslag, vestigde zich als landbouwer in Gelderland en hield zich enige jaren geheel afzijdig van de politiek.
Koninkrijk Holland 1806
Na de stichting van het koninkrijk Holland nam koning Lodewijk Napoleon hem weer in 's lands dienst. De benoemingen en bevorderingen volgden elkaar nu in snel tempo op.
Gouverneur-generaal van Nederlands Indië ( 1807- 1811)
Lodewijk Napoleon benoemde Daendels in 1807 tot gouverneur-generaal van Nederlands Indië.
Het was een zware taak, die op Daendels' schouders werd gelegd. In de resten van het oude Compagniesgebied, Java, Timor, een deel van de Molukken en Bandjermasin was het Nederlandse gezag op schrikbarende wijze gedaald. Zending van troepen, geld en materiaal uit het moederland was niet mogelijk, daar de Engelsen de zeewegen beheersten. Het was zelfs voor Daendels niet eenvoudig om zijn standplaats Batavia te bereiken.
Reorganisaties en hervormingen
Zijn voornaamste taak was de Hollandse koloniën te beschermen tegen de Engelsen. Hij begon dan ook met een reorganisatie van het leger en vulde het aan met inheemse vrijwilligers. In Weltevreden, een voorstad van Batavia, bouwde hij een voor die tijd modern hospitaal, in Soerabaja, de hoofdstad van Oos-Java, een constructiewinkel, in Semarang een cadettenschool en in Batavia een kanongieterij. Het oude ongezonde kasteel op deze plaats liet hij slopen en vervangen door een versterkt kamp te Meester Cornelis. Soerabaja kreeg het fort Lodewijk.
Ook het meest populaire werk van Daendels, de grote postweg van Anjer naar Panaroekan, had allereerst een militair doel, snelle troepenverplaatsing. De aanleg van een oorlogshaven aan de Meeuwenbaai (Straat Soenda), moest hij, wegens het funeste klimaat en, tegenwerking der Bantammers, opgeven.
Bestuur en rechtspraak organiseerde Daendels op moderne wijze, en ruimde daarbij tal van misbruiken en wantoestanden uit de Compagniestijd op. Echter, al deze nieuwigheden bezorgden hem de haat en tegenwerking van de Oud-gastenpartij, die tal van klachten en beschuldigingen tegen hem naar Napoleon stuurde.
Klachten
En er waren gegronde klachten. De ernstigste was wel de wijze, waarop Daendels zich verrijkte. Bovendien getuigde zijn optreden tegen de inheemse vorsten van weinig tact en kennis van hun zeden en gewoonten. Kort na de inlijving van het moederland riep Napoleon Daendels terug en deze droeg 16 mei 1811 het bewind over aan de door de keizer benoemde generaal Janssens.
Gouverneur-generaal van Guinea
Na de val van Napoleon verzocht Daendels koning Willem I, zoon van zijn vroegere tegenstander stadhouder Willem V, om een nieuwe benoeming. Begrijpelijkerwijze vertrouwde de Oranjevorst de oud-revolutionair niet al te zeer, maar toch stelde hij hem ten slot te in oktober 1815 aan als gouverneur-generaal van Guinea (Ghana), aan de Goudkust in West Afrika; een uiterst ongezond en weinig betekenend gebied.
Daar overleed Herman Willem op 2 mei 1818 ten gevolge van de gele koorts en werd in het fort Elmina begraven.
bronnen:
A.K.R. Waanders
Personenencyclopedie.info
Voermanmuseum Hattem
De commandant van het Bataafse legioen H.W. Daendels neemt te Maarsen op 18 januari 1795 afscheid van C.R.H. Krayenhoff bij diens vertrek naar Amsterdam. Schilderij door A. de Lelie en E. van Drielst (1795).
.png)
.png)
